Gdzie działają elektrownie geotermalne w Polsce i na świecie?

Energia geotermalna jest niewyczerpywalnym źródłem pochodzącym z ciepła wnętrza Ziemi. Rozwiązania geotermalne rozwijają się dynamicznie zarówno w Polsce, jak i na świecie, przynosząc korzyści środowiskowe oraz ekonomiczne. Już na początku warto podkreślić, że w Polsce energia geotermalna wykorzystywana jest głównie do produkcji ciepła, natomiast na świecie możliwa jest także bezpośrednia produkcja prądu[2][5][7].

Rozmieszczenie elektrowni geotermalnych w Polsce

Obecnie w Polsce nie działają klasyczne elektrownie geotermalne produkujące energię elektryczną. Wynika to z temperatury złóż, która w większości lokalizacji jest zbyt niska, by produkować prąd w sposób ekonomicznie uzasadniony — produkcja energii elektrycznej opłacalna staje się dopiero przy wartościach powyżej 150°C, podczas gdy w Polsce zakres temperatur wód geotermalnych wynosi średnio 30–130°C[2][3][5][7].

Znaczącą rolę pełnią za to ciepłownie geotermalne. W 2024 roku działało dziewięć takich instalacji, m.in. w Bańskiej Niżnej, Pyrzycach, Stargardzie Szczecińskim, Mszczonowie, Uniejowie, Słomnikach, Lasku oraz Klikuszowej[3][5]. Kolejne projekty są w trakcie budowy lub planowania — przykłady to Toruń, Konin, Turek, Koło i Sieradz[2][3][5]. Łączna moc tych obiektów systematycznie się zwiększa, co umożliwia elastyczne i czyste ogrzewanie wybranych miast[3][5].

Największy potencjał geotermalny w Polsce koncentruje się na Niżu Polskim, w Przedgórzu Karpat oraz Sudetach. Szczególnie korzystne warunki panują w powiatach płockim, żuromińskim, płońskim, sierpeckim, sochaczewskim i żyrardowskim, a także w miastach takich jak Warszawa, Poznań, Szczecin, Łódź, Toruń i Płock[1][4][6].

Ponad 80% powierzchni Polski pokrywają zasoby wód geotermalnych, z czego jedna czwarta jest odpowiednia do wykorzystania w ciepłownictwie na większą skalę[2][5][7]. W całym kraju zainstalowano także około 85 tysięcy gruntowych pomp ciepła o mocy powyżej 900 MW, co zwiększa udział geotermii w sektorze ogrzewania[5].

Europejska i światowa mapa elektrowni geotermalnych

Na świecie energia geotermalna wykorzystywana jest zarówno do produkcji ciepła, jak i energii elektrycznej. W Europie działa już ponad 140 elektrowni geotermalnych, a kilkadziesiąt kolejnych znajduje się w fazie realizacji bądź planowania[3][7]. Szczególnie istotne znaczenie ma geotermia na Islandii oraz Filipinach, gdzie stanowi podstawowe źródło energii, zaspokajając większość krajowych potrzeb energetycznych[7].

Na tle Unii Europejskiej energia geotermalna odpowiada za 0,84% produkcji energii pierwotnej, natomiast w Polsce jedynie za 0,03%, co pokazuje duży, ale jeszcze niewykorzystany potencjał krajowy[7]. Europejskie instalacje skupiają się głównie na produkcji energii elektrycznej, możliwej dzięki wyższym temperaturom źródeł geotermalnych[3][7].

Wymagania technologiczne i warunki potrzebne dla działania elektrowni geotermalnych

Dla efektywnej produkcji prądu konieczne są źródła o temperaturze co najmniej 150°C. W Polsce takie wartości występują tylko lokalnie i na dużych głębokościach, dlatego dominuje wykorzystanie wód o temperaturze 30–130°C do celów ciepłowniczych, balneoterapii oraz rekreacji[2][5][7]. Gdy występują niższe temperatury, można zastosować tzw. systemy binarne, które umożliwiają produkcję energii elektrycznej przy użyciu pośredniego czynnika roboczego o niższej temperaturze wrzenia[5]. Rozwiązanie to jest jednak jeszcze rzadkie w polskich warunkach ze względu na brak dostatecznej efektywności ekonomicznej przy obecnych technologiach i kosztach[5].

Opłacalność budowy instalacji geotermalnych zależy przede wszystkim od możliwości odbioru dużej ilości ciepła w sposób ciągły[1]. O sukcesie konkretnej lokalizacji decyduje ilość i temperatura dostępnych wód oraz istniejąca infrastruktura odbioru ciepła[1].

Znaczenie geotermii w transformacji energetycznej

Geotermia odgrywa w Europie coraz ważniejszą rolę jako źródło zeroemisyjne i stabilne. Kraje takie jak Islandia czy Filipiny bazują niemal w całości na energii geotermalnej, wykorzystując jej naturalnie wysoką dostępność i możliwość pracy jako tło dla odnawialnych źródeł energii[7]. W Polsce geotermia traktowana jest jako przyszłościowe uzupełnienie istniejącego systemu energetycznego, zwłaszcza w systemach ciepłowniczych dla większych miast oraz sieci rozproszonych gruntowych pomp ciepła[2][5][7].

Perspektywy rozwoju są obiecujące, zwłaszcza w świetle inwestycji miejskich oraz zainteresowania technologiami zielonej energii, jednak warunkiem wykorzystania pełnego potencjału będzie poprawa technologii, rozwój systemów binarnych oraz zapewnienie odbioru ciepła przez sieci lokalne[1][5].

Podsumowanie

Elektrownie geotermalne w Polsce działają głównie jako ciepłownie dostarczające energię cieplną do lokalnych odbiorców. Produkcja energii elektrycznej pozostaje marginalna ze względu na parametry polskich złóż. Światowe doświadczenia pokazują natomiast, że przy sprzyjających warunkach geotermia stanowi pełnowartościową alternatywę dla tradycyjnych źródeł energii, szczególnie jako stabilne źródło odnawialne. Polska, jako termalna potęga, stopniowo rozwija własną infrastrukturę z naciskiem na ciepłownictwo, wpisując się w europejską transformację energetyczną[2][3][5][7].

Źródła:

• [1] https://www.mae.com.pl/oferta-mae/baza-wiedzy/odnawialne-zrodla-energii/energia-geotermalna
• [2] https://rme.cbr.net.pl/index.php/archiwum-rme/366-listopad-grudzien-nr-70/ekologia-i-srodowisko/812-geotermalny-skarb-w-polsce
• [3] https://energia.veolia.pl/strefa-wiedzy/energia-geotermalna/
• [4] https://akademiaesg.pl/baza-wiedzy/energia-geotermalna-jak-dziala-i-gdzie-jest-wykorzystywana/
• [5] https://www.bosbank.pl/EKO/tresci-ekologiczne/geotermia-w-polsce
• [6] https://mvagreen.pl/blog/geotermia-w-polsce-potencjal-lokalizacje-i-projekty
• [7] https://bank.pl/raport-specjalny%E2%80%82%E2%80%82energia-ziemi/