Biomasa stanowi jedno z najważniejszych odnawialnych źródeł energii w polskiej energetyce, a jej wykorzystanie sukcesywnie rośnie, zastępując w coraz większym stopniu paliwa kopalne już na początku transformacji energetycznej kraju. Największe zastosowanie w sektorze energetycznym znajdują stałe rodzaje biomasy – zwłaszcza biomasa drzewna – co potwierdzają zarówno dane krajowe, jak i prognozy rozwoju tej technologii [1][2][3].
Podstawowe rodzaje biomasy stosowane w energetyce
Biomasa energetyczna obejmuje szeroką gamę surowców organicznych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego [5][8]. Stanowi alternatywę dla konwencjonalnych paliw i występuje w trzech głównych formach: stałej, gazowej oraz ciekłej [2][4][5][6]. Wśród nich dominującą rolę od kilku dekad odgrywa biomasa stała.
Biomasa stała, w tym drewno, słoma oraz szybkorosnące rośliny uprawne, jest kluczowa dla produkcji zarówno energii elektrycznej, jak i ciepła systemowego [1][2][3][4]. Odpady rolnicze i uprawy energetyczne znajdują zastosowanie głównie w biogazowniach oraz produkcji biopaliw płynnych. Głównymi źródłami biomasy płynnej są bioetanol oraz biodiesel uzyskane z surowców takich jak kukurydza i rzepak [6]. Biogaz natomiast uzyskiwany jest w drodze fermentacji beztlenowej odpadów organicznych [4][6].
Biomasa drzewna – dominujący surowiec w polskiej energetyce
Biomasa drzewna z lasów oraz plantacji energetycznych posiada obecnie największe znaczenie w krajowej produkcji energii z biomasy [1][3]. Stanowi ona ponad 60% całego zużycia biomasy w produkcji energii elektrycznej oraz 31,5% wytwarzanego ciepła [1][3].
Wykorzystywana jest głównie w postaci zrębków, paliw pelletowych oraz innych przetworzonych form drewna [2][4]. Jej relatywna łatwość dostępu i przystosowanie do spalania w nowoczesnych kotłach sprawia, że jest centralnym elementem transformacji sektora ciepłowniczego oraz elektroenergetyki [1][3][4].
Słoma, rośliny energetyczne i odpady rolnicze – alternatywne źródła biomasy
Obok drewna istotną rolę odgrywają słoma oraz rośliny energetyczne wieloletnie takie jak wierzba, miskant olbrzymi czy ślazowiec pensylwański [4]. Są one wykorzystywane zwłaszcza w ciepłownictwie lokalnym oraz w technologii współspalania [2][4].
Odpady pochodzenia rolniczego (obornik, gnojowica) stanowią kluczowy substrat w produkcji biogazu, podczas gdy uprawy rzepaku oraz kukurydzy dominują w sektorze biopaliw ciekłych [6]. W 2022 roku większość upraw energetycznych przeznaczona była właśnie do produkcji tych paliw [6].
Procesy konwersji biomasy – klucz do skutecznego wykorzystania
Energetyczne wykorzystanie biomasy odbywa się poprzez spalanie bezpośrednie w kotłach, współspalanie z węglem, zgazowanie oraz pirolizę [1][4]. Techniki te umożliwiają pozyskanie zarówno energii elektrycznej jak i ciepła, pozwalając na wzrost udziału tego surowca w miksie energetycznym [2][3].
Proces fermentacji beztlenowej w instalacjach biogazowych pozwala natomiast na uzyskiwanie biogazu i biometanu, podczas gdy piroliza umożliwia zamianę części biomasy na paliwa płynne [1][4][6]. Wyższa wilgotność biomasy oraz niższa kaloryczność w porównaniu do paliw kopalnych wymagają jednak dostosowania i modernizacji instalacji energetycznych [1][2][3].
Znaczenie biomasy w krajowej transformacji energetycznej
Udział biomasy w miksie energetycznym Polski stale wzrasta: obecnie stanowi 4,7% w produkcji energii elektrycznej oraz 14% w ciepłownictwie [3]. Prognozy rozwoju zakładają znaczny wzrost zapotrzebowania na biomasę drzewną (do 9,16 mln m³ w 2040 roku, wzrost o 86%) oraz istotny przyrost produkcji energii elektrycznej i ciepła z tego źródła [1].
Nowoczesne bloki energetyczne, takie jak w Ostrołęce, będą dostosowane do współspalania biomasy na masową skalę, co pozwoli na znaczne ograniczenie emisji CO₂ [2]. Rozwój instalacji BECCS (sekwestracja CO₂ powiązana z wykorzystaniem biomasy) uważany jest za przyszłościowy sposób osiągania ujemnych emisji w bilansie krajowym [1][2].
Podsumowanie – kluczowe rodzaje biomasy w energetyce
Biomasa drzewna pozostaje zdecydowanie najistotniejszym surowcem biomasy wykorzystywanym w polskiej elektroenergetyce i ciepłownictwie [1][3]. Słoma, odpady rolnicze i szybkorosnące rośliny energetyczne uzupełniają krajowy portfel surowcowy, a biogaz oraz biopaliwa płynne – bazujące na kukurydzy i rzepaku – mają ogromne znaczenie w procesach zdekarbonizacyjnych polskiej gospodarki [2][4][6]. Dobór technologii konwersji i zrównoważona eksploatacja zasobów warunkują skuteczność transformacji energetycznej w oparciu o odnawialną biomasę [1][2][3][4].
Źródła:
- https://pracownia.org.pl/media/14344/download/biomasa-w-energetyce.pdf?v=1
- https://www.grc.pl/potencjal-biomasy-w-transformacji-energetycznej-w-polsce-analiza-grc/
- https://businessinsider.com.pl/gospodarka/biomasa-w-energetyce-czy-polskie-lasy-sa-zagrozone/c4q337c
- https://min-pan.krakow.pl/wp-content/uploads/sites/4/2019/01/biomasa-2018.pdf
- https://hamech.pl/aktualnosci/ktore-rodzaje-paliw-odnawialnych-zaliczaja-sie-do-biomasy
- https://www.gov.pl/attachment/b68d1f61-a45a-4415-bd5b-6fabcf25d1b3
- https://wpia.uw.edu.pl/uploads/media/690220480252c/biomasa-raport-30-10.pdf
- https://www.nik.gov.pl/plik/id,27093.pdf
EnergiaPoradnik.pl to specjalistyczny portal branżowy poświęcony technologiom odnawialnych źródeł energii. Dostarczamy praktycznej wiedzy o fotowoltaice, pompach ciepła, energii wiatrowej, systemach geotermalnych oraz rozwiązaniach biomasowych.